Emeklilik Aylığı

/ Emeklilik Aylığı
Önceki Sayfa

         EMEKLİ AYLIĞI HESAPLAMALARI VE EŞİTSİZLİKLER          

Namık TAN

Türkiye Emekliler Derneği

Araştırma Müdürü

            Sosyal güvenlik sisteminin sürdürülebilir bir ekonomik yapıya kavuşması için 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası ile köklü değişikliklere gidilmiştir. Sosyal güvenlik mevzuatının sık sık değiştirilmesi, beraberinde eşitsizlikleri de getirmiştir.

Aynı kazanç ve prim ödeme gün sayısı olanların gelir ve aylıklarında eşitlik öngörülmemiş, sosyal güvenlikte norm ve standart birliğinden giderek uzaklaşılmıştır. 2000 öncesinde sigortalılara ve emeklilere uygulanan gösterge sisteminin 4447 sayılı Kanunla terk edilmesi, 2000 sonrasında emekli olanların prim kazancı ve prim ödeme gün sayısı eşit olsa bile, emekli olma yılları farklı olduğundan, emekli aylıklarında eşitsizliklere neden olmuştur. Bir diğer ifadeyle, 5510 sayılı Kanunun yürürlüğe girmesi ile birlikte emekli aylıklarında eşitsizlikler yanında sigortalı çalışma süresi uzadıkça, asgari ücretin 2.5 katına kadar bir ücretle çalışanların emekli aylıklarını düşüren bir hesaplamanın getirilmiştir.

Bu sistem, uzun süre sigortalı çalışmayı cezalandıran bir uygulamaya dönüşmüştür. Bu bakımdan, 5510 sayılı Kanunun emekli aylığı hesaplama parametreleri olan güncelleme katsayısı ve aylık bağlama oranı, emekli aylıklarında eşitliği esas alacak şekilde yeniden belirlenmelidir. 

Emekli Aylığı Hesaplamalarında Karma Sistem Uygulaması

            Sürdürülebilir bir soysal güvenlik sisteminde, emekli aylıklarında eşitlik temel alınmalıdır. Ekim 2008 sonrasında sigortalı çalışma süresi uzadıkça bağlanan emekli aylıklarında kayıplar giderek büyümektedir. Bu uygulama, kayıt dışı çalışmayı teşvik etmektedir. Bir örnek vermek gerekirse, sigortalılık süresini ve prim ödeme gün sayısı koşulunu yerine getiren ve yaş koşulunu bekleyen bir sigortalının çalışmaması durumunda daha yüksek aylık alacak olması, sistemin yeniden kurgulanmasını gerektirmektedir.

1 Ekim 2008 sonrası dönemde emekli aylığı talebinde bulunanlardan, 2000 öncesi çalışma varsa; üç ayrı kısmi aylık, 2000 öncesi çalışması yoksa iki ayrı kısmi aylık  hesaplanmaktadır.

Her bir kısmi aylık hesaplanırken, çalışılan dönemlerdeki ortalama kazançlar ve aylık bağlama oranları temel alınmaktadır. Toplam prim ödeme gün sayısı ile her kısmi aylık dönemindeki ödenen prim gün sayısı üzerinden bir oran belirlenerek, kısmi aylıklar hesaplanmaktadır. 

Emekli aylığının hesaplanmasındaki kısmi aylık uygulamasının sonuçları her yıl değişen bir özellik göstermektedir. Ekim 2008 sonrası dönemdeki çalışmaların karşılığı hesaplanan kısmi emekli aylığı, her yıl değişkenlik göstermiş ve çalışma süresi uzadıkça, prim kazançları ölçüsünde aylıkların farklılaştığı, sigortalıların yarısına yakın bir kesiminin asgari ücret üzerinden prim ödedikleri dikkate alındığında,  bağlanacak aylıklardaki kayıplar yeni bir eşitsizlik getirmiştir. Aynı kazanç ve prim ödeme gün sayısına sahip olan sigortalıların, aynı aylıkları almaları için aylıkların hesaplanmasında farklılığı ortadan kaldıracak değişikliklere gidilmelidir.

Emekli aylığının hesaplanmasında iki kriter bulunmaktadır. Birincisi, prim kazançlarının güncellenmesidir. 5510 sayılı Kanunla, Ekim 2008 öncesinde prim kazançlarına gelişme hızının yüzde 100’ü uygulanırken, Ekim 2008 sonrasındaki çalışmalar için bu oran yüzde 30’a çekilmiştir. İkincisi, Ekim 2008 öncesinde her 360 prim ödeme gününe karşılık ortalama yüzde 2.6 aylık bağlama oranı uygulanırken, bu oran 2008 sonrası çalışmalar için her 360 prim ödeme gününe yüzde 2 olarak değiştirilmiştir. Bu durum, ileriki yıllarda emekli aylığını düşüren bir uygulamaya dönüştüreceğinden, bu duruma çözüm bulunması gerekmektedir. 2000 öncesi dönemde uygulanan 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu’nun 96. maddesinde alt sınır aylık bağlama oranı yüzde 70 olarak uygulandığından, 2000 öncesi ve sonrası dönemlerde alt sınır aylıklarında önemli farklılıklar oluşmuştur. 2000 sonrası dönem için de benzer aylık bağlama oranı getirilmeli, prim kazancı ve prim ödeme gün sayısı aynı olan emekliler arasında eşitlik sağlanmalıdır. 

Aynı kazanç ve prim ödeme gün sayısı olan sigortalılara aynı aylık bağlanması, sosyal güvenliğin de temel kuralıdır. Bu bakımdan, prim kazançlarının güncellenmesi ve aylık bağlama oranları eşitlik ölçüleri paralelinde yeniden tespit edilmelidir. 506 sayılı Kanun dönemindeki gibi alt sınır aylığı ile aylıkların düşüşünü engelleyecek değişikliklere gidilmelidir. 

2016 yılında ödenen emekli aylıkları seviyelerine bakıldığında, sigortalılık dönemleri emekli aylıklarının hesaplanmasında en önemli kriter olmaktadır.

2000 öncesi dönemde 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu hükümlerine göre bağlanan emekli aylıkları alt sınırı 2016 Temmuz itibariyle 1287,56 olarak ödenirken, 2000 öncesi hizmeti olmayanlara 4447 ve 5510 sayılı Kanun hükümleri gereğince, ikili sisteme göre hesaplanan emekli aylığı alt sınırı 793,83 liradır. Benzer durum, Bağ-Kur emekli aylıklarında da görülmektedir. Emekli Sandığı alt sınır aylığı 2016 Temmuz ayında 1633,75 lira olarak hesaplanmıştır.

Emekli aylıklarında oluşan eşitsizliklerin ortadan kaldırılması için 2000 sonrası emekli olanların intibakları yapılmalıdır. Sosyal güvenlik kuruluşlarının tek çatı altında toplanması olumlu bir adım olmakla birlikte mevzuat birlikteliğinin sağlanamaması, önemli bir eksiklik olmuştur.

Özellikle de Ekim 2008 sonrasında sigortalı süre uzadıkça emekli olanların kayıpları dikkat çektiğinden, yoğun itirazlar gelmektedir. Sosyal güvenlik sistemi dağınık olan görüntüden kurtarılmalı, norm ve standart birliğini sağlayacak değişikliklere gidilmelidir. 

 

     EMEKLİ AYLIKLARINDA OLUŞAN FARKLILIKLAR     

Sosyal güvenlik kanunlarında yapılan değişiklikler, emekli aylıklarında da büyük farklılığa neden olmaktadır. 2000 öncesi emekli olanlara intibak yapıldığı gibi, 2000 sonrası emekli olanlara refahtan pay verilmediğinden mağdur edilen bir kesim bulunmaktadır. Ekim 2008 sonrası emekli olanların aylıklarında ise en büyük kayıp yaşayan grup olarak dikkat çekmekte ve düzeltilmesi gerekmektedir.

Tablodan da görüldüğü gibi üç grupta toplanan SSK emeklilerinin aynı çatı altında olmalarına rağmen, emekli olma tarihlerinden dolayı büyük bir eşitsizlik bulunmaktadır.

 

SSK Emekli Aylığı Alt Sınır Tutarları (TL)

 

Tarih

Aylık Artışları

506 sayılı Kanuna Göre (2000 öncesi emekli olanlar)

506/4447/5510 sayılı Kanunlara Göre (2000 yılından önce hizmeti olanlar) hesaplanma üçlü sistem

4447/5510 sayılı Kanunlara Göre (2000 yılından önce hizmeti olmayanlar) hesaplanma ikili sistem

2008/Ekim

% 7.2

575,26

575,26

232,84

2009/Ocak

% 3.84

597,35

597,35

241,78

2009 /Temmuz

% 1.83

608,28

608,28

246,20

2010/Ocak

60 TL

668,28

668,28

306,20

2010/Temmuz

%3.59

692,27

692,27

317,19

2011/Ocak

60 TL

752,27

752,27

377,19

2011/Temmuz

% 4

782,36

782,36

392,28

2012/Ocak

%6.79

835,48

835,48

418,91

2012/Temmuz

%1.95

851,77

851,77

427,08

2013/Ocak

% 4.4

887,09

887,09

444,76

2013/Temmuz

% 4

922,58

922,58

462,55

2014/Ocak

%3.27

952,75

952,75

477,67

2014/Temmuz

% 5.7

1.007,06

1.007,06

504,90

2015/Ocak

%2.33

1.030,53

1.030,53

516,66

20115/Temmuz

%4.76 +100 TL

1.100,00

1.100,00

641,27

2016/Ocak

%3.86 +100 TL

1.242,46

1.242,46

766,02

2016/Temmuz

%3.63

1287.56

1287.56

793.83

Kaynak: SGK’nın aylık artış genelgeleri ve talimatları

 

 

Yukarı